Sunday, February 18, 2018

Βαγγέλης Γιαννίσης, “Ο χορός των νεκρών”


Ένας φόνος ανοίγει το σεντούκι των φλεγόντων θεμάτων. Παιδεραστία και εκδίκηση. Πίσω από τους φόνους ένας εκδικητής, αλλά και πολλά παιδιά που εξευτελίστηκαν αλλά και τραυματίστηκαν χωρίς ελπίδα επούλωσης σε όλη τους τη ζωή.



Βαγγέλης Γιαννίσης
“Ο χορός των νεκρών”
εκδόσεις Διόπτρα -2017


Μια ιστορία αλήθειας και κλείνει το τραύμα (MC Yinka):
Διγενές μυθιστόρημα όπως και ο συγγραφέας του. Ο Γιαννίσης ζει μεταξύ Ελλάδας, Σουηδίας και USA. Και το βιβλίο του είναι γραμμένο στα ελληνικά, αλλά αποδίδει σουηδικά σκηνικά και σκανδιναβικά πρότυπα στο αστυνομικό είδος.

Τα κακά τα κείμενα / Τη δική μου τη φθορά / Τα ψευτοπαλίκαρα (MC Yinka):
Ο σταθερός αστυνόμος Anders Οικονομίδης, Ελληνοσουηδός, αναλαμβάνει την εξιχνίαση του φόνου ενός συνταξιούχου δασκάλου. Γρήγορα βρίσκεται μπροστά σε μια περίπτωση παιδεραστών, καθώς ο νεκρός, ο Rolf Björnström, φαίνεται ότι προωθούσε παιδιά σε παιδεραστές, καθώς βρέθηκαν ίχνη αλυσοδεμένου παιδιού. Βοηθός του Οικονομίδη είναι ο ψυχολόγος Krister Bjerling.

Το κουβάρι ξετυλίγεται σε πολλά επίπεδα, με πολλά πρόσωπα, με πολλά νήματα να διασταυρώνονται. Η παιδεραστία και η έρευνα, ο τιμωρός Σαμαήλ που συνεχίζει να εκδικείται του παιδεραστές, ο γιος του Οικονομίδη που έχει προβλήματα στο σχολείο, η γυναίκα του Lisbeth που μένει έγκυος και θέλει να το ρίξει, οι συνάδελφοι του Anders συνωμοτούν για να τον φάνε… Ο Γιαννίσης απλώνει στο τραπέζι ποικίλα νήματα και το καθένα αυτόνομο κινείται μόνο του, αλλά συνάμα όλα καταλήγουν σιγά σιγά σε μια κοινή πλέξη.

Πρόκειται λοιπόν για ένα συμπαγές αστυνομικό μυθιστόρημα. Καλογραμμένο. Με τις κατάλληλες ανατροπές, με το suspense, με τον ρυθμό που τρέχει χωρίς να λαχανιάζει (πλην ίσως των στοχαστικών παρεμβολών σε πλαγιογραφημένα κεφάλαια). Το διαβάζεις ενώ γύρω σου έχει φασαρία. Το διαβάζεις όταν είσαι κουρασμένη. Έχεις ένα βιβλίο στην τσάντα και το ξεφυλλίζεις με αδημονία στο μετρό, στο διάλειμμα της δουλειάς, στο κρεβάτι το βράδυ. Μετά από πολλά στραμπουληγμένα αστυνομικά έργα, διάβασα ένα γεμάτο βιβλίο, με πλοκή αλλά και με προβληματισμό.
 
Το μυαλό μου ν’ ανοίξει να δώσει τροφή στην πένα (MC Yinka):
Τα θέματα είναι πολλά. Η παιδεραστία, η εκδίκηση. Αυτά δεσπόζουν, αυτά αποτελούν τον πυρήνα του βιβλίου. Πόσο αρρωστημένη είναι η παιδοφιλία, πόσο ανηθικότητα, βρωμιά κρύβεται πίσω από ένα πάθος, αλλά από την άλλη πόσα τραύματα πυορροούν μέσα στην ψυχή των θυμάτων. Αυτά γεννούν μίσος και εκδίκηση. Το παιδί μεγαλώνει και στρέφεται κατά των φυσικών και ηθικών αυτουργών. Φυσικά η αστυνομική λογοτεχνία προσκυνά –σε γενικές γραμμές- το δίκιο και δεν επαινεί την εκδίκηση. Ο ένοχος τιμωρείται. Αλλά τα θέματα μένουν ανοιχτά και δεν κλείνουν με την όποια τιμωρία.



> Ο Βαγγέλης Γιαννίσης ζει και εργάζεται στη Σουηδία. Ταξιδεύοντας με το τρένο από το Έρεμπρο προς τη Στοκχόλμη, συνάντησε τυχαία τον επιθεωρητή Άντερς Οικονομίδη. Από εκείνη τη στιγμή και μετά, αποφάσισε να αφηγείται τις ιστορίες του.
Πάπισσα Ιωάννα

Monday, February 12, 2018

Γιέρζι Κοζίνσκι, “Το βαμμένο πουλί”


Πώς ανδρώνεται ένα παιδί και πόση βία μπορεί ν' αντέξει; Και πώς ο πόλεμος ωριμάζει αφύσικα τον άνθρωπο, τον πετά σ' ένα ημιρεαλιστικό περιβάλλον και τον γδύνει από κάθε απλή ανθρώπινη αίσθηση του κόσμου;


Jerzy Kosinski
“The Painted Bird”
1965
Γιέρζι Κοζίνσκι
“Το βαμμένο πουλί”
μετ. Τ. Παπαϊωάννου
εκδόσεις Μεταίχμιο -2017


Γεννήθηκε Πολωνός το 1933. Επέζησε μικρό παιδί από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μετεγκαταστάθηκε στις USA. Έγραψε στα αγγλικά και το παρόν βιβλίο είναι μια λογοτεχνική αναπαράσταση των παιδικών περιπετειών του στα δύσκολα χρόνια του πολέμου.

Η ιστορία εξελίσσεται σαν ένα παραμυθένιο σκληρό story που δεν προκαλεί ιλίγγους. Μια ύπαιθρος σαν βγαλμένη από τον άχρονο κόσμο. Ένα παιδί που δίνεται σε άλλη οικογένεια για να γλιτώσει. Η ζωή όμως του επιφυλάσσει σειρά γολγοθάδων και ανατροπών. Ένα Bildungsroman που μπλέκει τον πόλεμο και την προσωπική ιστορία του μικρού Πολωνοεβραίου συγγραφέα;

Κι εκεί που όλα κυλάνε ομαλά κι αναμενόμενα έρχεται το πρώτο shock. Ώς τότε ο μικρός αλλάζει σπίτια και οικογένειες, μαθαίνει πολλά μυστικά, μαθαίνει να επιβιώνει, μαθαίνει τα χούγια των ξενιστών του και συμπορεύεται μαζί τους. Όλα στο πλαίσιο μιας φυσιολογικής σκληρότητας. Και τότε ο Kosinski χτυπά αλύπητα. Ο μυλωνάς στο σπίτι του οποίου ζει ο μικρός βγάζει με ένα πιρούνι τα μάτια ενός ζευγολάτη με την εντύπωση ότι κοιμάται με τη γυναίκα του… Είκοσι σελίδες μετά οι γυναίκες του χωριού επιτίθενται στη Lyudmila, που φέρεται στη χαζομάρα της σαν ζώο και πηγαίνει με τους άντρες του χωριού, χωρίς αιδώ… Είκοσι σελίδες μετά οι παρτιζάνοι πιάνουν τον σιδερά με την οικογένειά του και τους δένουν πάνω στο κάρο, ξεσκίζοντάς τους με το μαστίγιο…

Εκεί που πας να συνηθίσεις μια επίπεδη ιστορία, ο Kosinski σε πετά στα τάρταρα. Η ζωή είναι σκληρή από τα παιδικά χρόνια. Ο πόλεμος δεν είναι ιστορία από ταινία. Η βία είναι συστατικό στοιχείο της καθημερινότητας, ειδικά σε κοινωνίες όπου η δύναμη του ισχυρού ή της μάζας οριοθετεί τον τρόπο ζωής των κατοίκων. Μήπως παράλληλα όλη αυτή η σκληρότητα απορρέει από τη φαντασία, από την παραμορφωμένη οπτική γωνία ενός παιδιού που βλέπει τα πάντα αιματηρά και θανατερά; Ούτως ή άλλως η παιδική ψυχή κηλιδώνεται φρικτά από όσα ζει και μας μεταφέρει όλη αυτή την ανθρώπινη βαρβαρότητα με φωτογραφικούς όρους.

Συγκρατώ μια σκηνή ακόμα. Ένας κρατούμενος γεμάτος αίματα βρίσκει μπροστά του έναν αξιωματικό των SS. Κι ο μικρός βλέπει απ’ τη μια την κατακρεουργημένη μορφή του ενός, την ελεεινή του όψη, τα αίματα, τα εξαρθρωμένα μέλη, το παραμορφωμένο πρόσωπό του κι απ’ την άλλη το άψογο παρουσιαστικό του άλλου, την ατσαλάκωτη όψη του, τα φρέσκα ρούχα και τις γυαλισμένες μπότες του, και μένει έκθαμβος. Ο κρατούμενος ψιθυρίζει ένα “κτήνος” κι ο αξιωματικός διατάζει την εκτέλεσή του. Η άρια ομορφιά βγάζει την πιο αδυσώπητη βία! 


Αφού το έργο αποδίδει αυτοβιογραφικά βιώματα, το τέλος αναμενόμενα είναι αίσιο. Ο μικρός πρωταγωνιστής ξαναβρίσκει τους γονείς του και όλα τελειώνουν με τον πιο ευτυχή τρόπο. Μέχρι εκεί όμως χάρηκα το φρικώδες ταξίδι, τις περιπέτειες και τα βάσανά του. Χάρηκα, φυσικά, την περιπέτεια της γραφής να τα αποδώσει, όσο κι αν ρίγησα σε πολλά σημεία του έργου.


> Ο Γιέρζι Κοζίνσκι (1933-1991) γεννήθηκε στην Πολωνία. Εβραϊκής καταγωγής, κατάφερε να διασωθεί από το ολοκαύτωμα και εγκαταστάθηκε στις ΗΠΑ το 1957, όπου και έζησε ως την αυτοκτονία του, το 1991. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους αμερικανούς συγγραφείς. Μεταξύ των διακρίσεων που έλαβε για το έργο του συγκαταλέγονται: το βραβείο για το Καλύτερο Ξένο Βιβλίο στη Γαλλία ("Το βαμμένο πουλί"), το Εθνικό Βραβείο Βιβλίου των ΗΠΑ ("Steps"), ενώ για το σύνολο του έργου του τιμήθηκε με το βραβείο του Εθνικού Ιδρύματος Γραμμάτων και Τεχνών των ΗΠΑ. Επί χρόνια δίδασκε αγγλικά στα Πανεπιστήμια Πρίνστον και Γέιλ, ενώ ήταν ενεργό μέλος ανθρωπιστικών οργανώσεων.

In2life, 12/12/2017 
Πάπισσα Ιωάννα

Monday, February 05, 2018

Αντρέι Μπ(ι)έλυ, “Πετρούπολη”

Μεγάλοι συγγραφείς γράφουν μυθιστορήματα-ωδές στην πόλη τους. Κι εδώ η Πετρούπολη, αποτυπωμένη στο μεταίχμιο εποχών, δοσμένη στο επαναστατικό κλίμα που προετοίμασε το 1917. Ο Bely αφήνει ένα έργο-σταθμό.


 Андрей Велый
“Петербург”
1914
Αντρέι Μπέλυ
“Πετρούπολη”
μετ. Ε. Μπακοπούλου
εκδόσεις Αντίποδες -2017


Ο Nabokov έγραψε ότι είναι ένα απ’ τα τέσσερα καλύτερα μυθιστορήματα του εικοστού αιώνα! Ωδή στον μοντερνισμό του α΄ μισού του προηγούμενου αιώνα ή πίστη στην πεζογραφία των μεγάλων συνθέσεων;

Το πρώτο πράγμα που πρόσεξα είναι το humor που έρχεται να παίξει με τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα. Ο Απόλλων Απολλώνοβιτς Αμπλεούχοφ (έχουν αλήθεια οι Ρώσοι τέτοιο όνομα;) είναι γερουσιαστής και μέλος ενός Ιδρύματος στην τσαρική Ρωσία του 1905. Ακόμα κι αυτός υποχωρεί μπροστά σε έναν …καπνοδοχοκαθαριστή (για να μην λερωθεί φυσικά!). Στα σαλόνια της καλής κοινωνίας μαζεύονται για φιλανθρωπικό έρανο. Κι όποιος λέει καμιά σαχλαμάρα πληρώνει λίγα καπίκια πρόστιμο! Σε πολλά σημεία, αλλά ευτυχώς όχι συνεχώς, μια αστειότητα, μια θυμηδία, μια χιουμοριστική διάθεση κάνει το μυθιστόρημα να γεφυρώνει το σοβαρό με το φαιδρό.

Ο γιος του Απόλλωνα, Νικολάι Απολλώνοβιτς Αμπλεούχοφ, που κοιμάται μέχρι αργά, τι ρόλο παίζει σ’ αυτήν τη μεταβατική εποχή; Ποιες οι σχέσεις του με τους αντικαθεστωτικούς, που είχαν κάνει μάλιστα φυλακή στη Σιβηρία;

Το 1905 είναι ένα απ’ τα έτη-σταθμούς της ρωσικής ιστορίας, καθώς σηματοδοτεί εξελίξεις, που οδηγούν στο 1917 – Απ’ τον 19ο αιώνα το τσαρικό καθεστώς κι η παντοκρατορία των μεγαλογαιοκτημόνων περνάνε κρίση - Σε μια σειρά ιδεολογικών ζυμώσεων, αναρχικών εξάρσεων, επαναστατικών αποπειρών, που αποτελούν εργαστήρια εξελίξεων - Τον δέκατο ένατο αιώνα και στις αρχές του εικοστού οι σοσιαλιστικές ιδέες, οι σλαβόφιλες απόψεις, οι φιλελεύθερες θέσεις, οι αναρχικές ιδεολογίες και πράξεις, οι σύλλογοι, τα κινήματα, τα έργα με ανατρεπτικό χαρακτήρα, οι διανοούμενοι κι οι έριδές τους, οι δυτικές επιδράσεις κι οι αμφισβητίες, ένας ορυμαγδός συγκρούσεων, ταραχών, ένοπλων ή μη, καθιστούν τη μεγάλη ρωσική επικράτεια καζάνι βρασμού και φούρνο εξεγέρσεων - Το 1917 έχει πολλούς πατεράδες και μανάδες.

Είναι λοιπόν τον Ιανουάριο του 1905, όταν το πλήθος πλησιάζει ορμητικά τα Ανάκτορα στην Πετρούπολη και δέχεται τα πυρά της κοζακικής φρουράς - Ο κόσμος κινητοποιείται μαζικά εξαιτίας της σφαγής και διαδηλώνει εναντίον του Τσάρου - Ολόκληρη τη χρονιά συνεχείς εξεγέρσεις και διαδηλώσεις αναγκάζουν τον Τσάρο να δώσει συνταγματικά δικαιώματα και να ιδρύσει τη Δούμα τον Οκτώβριο του ίδιου έτους.


Σ’ αυτό το ιστορικοκοινωνικό πλαίσιο διαδραματίζεται η “Πετρούπολη”. Και το έργο ακριβώς αντικατοπτρίζει τη μάχη του παλιού με το νέο. Του παγιωμένου και κατεστημένου με τ’ ανανεωτικό και επαναστατικό. Έτσι ο συγγραφέας μεταφέρει αυτή τη σύγκρουση στην εντολή που πήρε ο Νικολάι να βάλει μια βόμβα στον πατέρα του. Η σύγκρουση γενιών είναι συχνή στη ρωσική λογοτεχνία, από το “Πατέρες και γιοι” του Turgenev μέχρι τους “Αδελφούς Καραμαζόφ” του Dostoevsky. Αυτή δείχνει πόσο οι ραγδαίες εξελίξεις, οι επαναστατικές πράξεις, οι επάλληλες συγκρούσεις μεταμφιέζονται μέσα στην πεζογραφία ως ρήξη γενεών.

Η εξέλιξη της ιστορίας φέρνει στο προσκήνιο κι άλλα πρόσωπα που δευτεραγωνιστούν. Βασικότερα η Σοφία Πετρόβνα Λιχούτινα (κάποιο μικροειδύλλιο πλέχτηκε με τον Νικολάι), ο άντρας της Σεργκέι Σεργκέγιεβιτς Λιχούτιν, η γυναίκα του Απόλλωνα Άννα Πετρόβνα, ο συνωμότης-“αξιωματικός της Ορχάνκα” Πάβελ Γιακόβλεβιτς Μαρκόβιν και κυρίως ο Αλεξάντρ Ιβάνοβιτς Ντούντκιν, ο Πέρσης Σισνάρφνε κι ο αρχηγός της αντικαθεστωτικής οργάνωσης Λιπανστσένκο κ.ο.κ.

Ένα βασικό σημείο που με τράβηξε μέσα στην ατμόσφαιρα του έργου είναι ο χορός των μεταμφιεσμένων που λαμβάνει χώρα στη Ρωσία μέσα στο Δωδεκαήμερο. Ο Νικολάι με το κόκκινο ντόμινο, ένας άλλος με λευκό, η Σοφία Λιχούτινα ντυμένη Madame de Pompadour κι όλοι οι αριστοκράτες που μεταμφιέζονται. Αφενός οι μεταμφιεσμένοι αποδίδουν μια (καλή) κοινωνία υποκρισίας και διπλοπροσωπίας. Κι αφετέρου δείχνουν τις παρασκηνιακές κινήσεις που συμβαίνουν πίσω απ’ τη βιτρίνα της ομαλότητας. Έτσι, η Πετρούπολη στην αμφιθυμία και παραδοξότητά της συμβολίζει τη ρωσική ψυχή. Αλλά κι η μεταμφίεση έρχεται να αποτελέσει ένα μερικό σύμβολο του παρασκηνίου, του φαίνεσθαι, των κρυμμένων κινήσεων και των μυστικών πράξεων. Όλος ο τόπος, είτε η πόλη και η όψη της, είτε τα επιμέρους σκηνικά, αντικατοπτρίζει ψυχικές διαθέσεις. Κάτι τέτοιο σήμερα βέβαια θολώνει την αφήγηση, αλλά για το τότε ήταν μια πρωτοπόρα τάση.

Θέλω να επιμείνω περισσότερο στην πρωταγωνίστρια πόλη της Πετρούπολης. Στις αρχές του αιώνα εμπεριέχει και θυμάται όλη της την ιστορία. Από τότε που ιδρύθηκε από τον Μεγάλο Πέτρο μέχρι τότε. Και παντού, πέρα απ’ το τοπίο, βλέπω τη ρωσική λογοτεχνία να εισχωρεί στις γραμμές. Και παντού ο Pushkin και ο Μπρούτζινος Καβαλάρης, είτε ως ποίημα είτε ως άγαλμα, να ενσαρκώνει τη ρωσική ψυχή. Ο τίτλος υπονοεί αυτό που πρέπει να προσέξει ο αναγνώστης. Η πόλη δεν είναι σκηνικό. Είναι η ζωντανή ιστορία που αναπλάθεται συνεχώς, μέσα από επαναστάσεις, συγκρούσεις και στρωματώσεις. Ποικίλα έργα της ρωσικής λογοτεχνίας στρώνουν το χαλί. Διαβάζουμε ένα έργο που θυμάται το παρελθόν του, λογοτεχνικό και μη. Ζει την ιστορία αλλά και αναμασά τη λογοτεχνία. Εμβάλλει στίχους, ξαναφέρνει στο προσκήνιο σκηνές από άλλα έργα, παραπέμπει σε κείμενα κι ιστορικά γεγονότα.

Το έργο θεωρήθηκε το γεγονός του καλοκαιριού, αφού μεταφράστηκε για πρώτη φορά και δόθηκε στο ελληνικό κοινό. Φωνάζει τι είναι και προκαλεί την ανάγνωση. Προκαλεί.


> Ο Αντρέι Μπέλι, λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Μπορίς Νικολάγιεβιτς Μπουγκάγιεφ, γεννήθηκε στην Μόσχα στις 14 Οκτωβρίου 1880. Γιος καθηγητή, του διάσημου μαθηματικού της εποχής και κοσμήτορα της Μαθηματικής Σχολής. Σπούδασε στο τμήμα Φυσικών Επιστημών της Μαθηματικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Μόσχας. εκδήλωσε νωρίς το ενδιαφέρον του για τη λογοτεχνία, τη μουσική και τη φιλοσοφία.
Τον Νοέμβριο του 1905 βρέθηκε στην Πετρούπολη, όπου έγινε μάρτυρας των αιματηρών γεγονότων. Η βαθιά σχέση του με τον συμβολισμό αποτυπώνεται στα θεωρητικά άρθρα του με τον τίτλο "Συμβολισμός" (1910), αλλά και στη γραφή του. Την ίδια εποχή επηρεάζεται από τον ανθρωποσοφισμό. Αστός και κοσμοπολίτης -τα προεπαναστατικά χρόνια (1912-1916) τα πέρασε ταξιδεύοντας στην Αφρική και την Ευρώπη-, μετά την επανάσταση του 1917 ο Μπέλυ ακολούθησε την τυπική πορεία ενός διανοούμενου της εποχής. Η σχέση του ωστόσο με το νέο καθεστώς δεν υπήρξε ανέφελη, όπως καταδεικνύεται και από την επιστολή του προς τον Στάλιν (1931).
Κορυφαία θέση στο έργο του κατέχει η "Πετρούπολη" (1913-1914)· περιγράφεται ως μια πόλη σε αργό θάνατο, που εξαιτίας της επανάστασης του Οκτωβρίου έχει τεθεί σε κατάσταση συναγερμού. Άλλα έργα του: το μυθιστόρημα "Το ασημένιο περιστέρι" (1909) και το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα "Κότικ Λετάγιεφ" (1915). Έγραψε επίσης ποιητικές συλλογές, πλήθος κριτικών κειμένων, καθώς και αυτοβιογραφικά έργα. Στα τελευταία μυθιστορήματά του, "Μόσχα" (1926) και "Μάσκες" (1931), η προσήλωσή του στην ανανέωση της μυθιστορηματικής γραφής αποτυπώνεται κυρίως στη γλώσσα. Όπως γράφει ο Γιεβγκένι Ζαμιάτιν: "Μέχρι τέλους ο Μπέλυ παρέμεινε ο Ρώσος Τζόυς".
Πέθανε στις 8 Ιανουαρίου 1934 στη Μόσχα.       

In2life, 28/11/2017


Πάπισσα Ιωάννα

Tuesday, January 30, 2018

Τασούλα Τσιλιμένη, “Το κουμπί”

Ζεστές αφηγήσεις. Θεσσαλία και παιχνίδισμα ανάμεσα στο ρεαλιστικό και το φανταστικό. Δόσεις μεταφυσικού εμφιλοχωρούν στη σκηνή. Κανείς δεν ξέρει ποιες δεισιδαιμονίες έχουν βάση. Το σίγουρο είναι ότι υπάρχει μια ευαισθησία ως προς τα παιδιά και την ανυπεράσπιστη φύση τους.


Τασούλα Τσιλιμένη
"Το κουμπί"
εκδόσεις Καστανιώτη -2017


Μια ιστορία αλήθειας και κλείνει το τραύμα (MC Yinka):
Συνήθως ένα βιβλίο με διηγήματα δεν με χορταίνει. Τι εννοώ; Ότι λόγω του μεγέθους τους με κάνουν γρήγορα να τα ξεχάσω. Σε αντίθεση με το μυθιστόρημα που με κρατά τρεις τέσσερις μέρες κι έτσι το σκέφτομαι πιο συχνά. Κι έπειτα μπορώ εύκολα να το επαναφέρω στον νου μου.

Τα κακά τα κείμενα / Τη δική μου τη φθορά / Τα ψευτοπαλίκαρα (MC Yinka):
Βεβαίως τώρα θα μιλήσω για ένα βιβλίο με διηγήματα. Ένα μικρό βιβλιαράκι με διηγήματα που δεν γεμίζουν με την πρώτη ματιά το μάτι. Θέλεις γιατί αναφέρονται στο θεσσαλικό τοπίο και στα χωριά του, κάτι που δεν μου λέει και πολλά. Θέλεις γιατί αναφέρεται σε εποχή πολύ πριν εγώ γεννηθώ. Και ξέρετε δύσκολα η γενιά μου μπορεί να πάει τόσο πίσω να δει τα πράγματα μιας προμοντέρνας Ελλάδας. Αυτά θα φάνταζαν αρνητικοί παράγοντες να ολοκληρώσω το βιβλίο, αλλά…

…αλλά πρόσεξα ένα μοτίβο για το οποίο είμαι πολύ ευαίσθητη. Πρόκειται για την κακοποίηση ανήλικων κοριτσιών. Αυτό πρέπει να το συνέδεσα εμφατικά με την “Αστραδενή” της Ευγενίας Φακίνου. Το διάβασα εκεί γύρω στα 17 κι από τότε νιώθω στο πετσί μου αυτήν την απειλή σαν προσωπική υπόθεση. Η τηλεόραση με όσα αναμεταδίδει στο μεταξύ με κάνει ακόμα πιο ευσυγκίνητη.

Η Τσιλιμένη τώρα επαναφέρει το μοτίβο τουλάχιστον τρεις φορές. Και το κάνει με ήπιο τρόπο και μερικώς υπαινικτικό, πράγμα που δίνει πρόσθετη λογοτεχνική αξία στην πράξη της. Έτσι στα διηγήματα που ασχολούνται με αυτό το θέμα η απειλή σκιαγραφείται με τέτοιο τρόπο που να μην προκαλέσει ορατή φρίκη. Αλλά να δείξει εύγλωττα πόσο ήταν επίφοβη, σε κοινωνίες με την κλειστή κοινωνία να διαφεντεύει, η συναναστροφή των μικρών κοριτσιών με ξένους αλλά και με οικείους. Κι ίσως έτσι, η συναισθηματική και όχι η με κινηματογραφικούς όρους αποτύπωση είναι πιο τελεσφόρα.

Στο διήγημα “Η αντάρα” η απώλεια ενός παιδιού δίνεται έμμεσα μέσα από το μεταφυσικό μυστήριο. Πιο συγκεκριμένα όμως η σεξουαλική παρενόχληση σε παιδί  παρουσιάζεται τραγικά όσο και γλαφυρά στον “Λύκο”. Το παιδικό παιχνίδι και η αμελής εμπιστοσύνη στους ξένους οδηγεί σε μια υπαινικτική νύξη. Το παιδί δεν συναγελάζεται με λύκους μόνο στο τραγούδι αλλά και στην πραγματικότητα. Το ίδιο θέμα πραγματεύεται και το διήγημα “Τα κουλούρια του Χαρίλαου”: η μεγάλη αδελφή ενδίδει (αλλά πόσο) στον ιδιοκτήτη του κυλικείου για να ικανοποιήσει την όρεξη για κουλούρια της μικρής αδελφής της.
 
Το μυαλό μου ν’ ανοίξει να δώσει τροφή στην πένα (MC Yinka):
Το διήγημα ίσως θέλει περισσότερο τσαγανό. Αλλά και πάλι με υπαινιγμούς, πλάγιες εκδοχές του φανταστικού και κοινωνικά μηνύματα, έμεινα ικανοποιημένη.


> Η Τασούλα Τσιλιμένη είναι καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, στο οποίο διδάσκει θέματα Παιδικής-Εφηβικής Λογοτεχνίας, Αφήγηση και Μυθοπλασία-Δημιουργική Γραφή κειμένων βραχείας φόρμας. Έχει διδάξει σε μεταπτυχιακά προγράμματα της ημεδαπής και της αλλοδαπής. Μελέτες της έχουν δημοσιευτεί σε ελληνικά και ξένα έγκριτα περιοδικά και σε συλλογικούς τόμους. Είναι διευθύντρια του ηλεκτρονικού περιοδικού "Κείμενα για τη μελέτη της Παιδικής Λογοτεχνίας" (www.keimena.ece.uth.gr) και μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού "Διαδρομές". Ασχολείται επίσης με την κριτική βιβλίων. Εκτός από άρθρα, μελετήματα και βιβλία για τη θεωρία και τη διδακτική της Παιδικής Λογοτεχνίας, γράφει λογοτεχνικά βιβλία για παιδιά. Διηγήματα και μικρές ιστορίες της έχουν δημοσιευτεί σε περιοδικά και σε έντυπα, όπως το ηλεκτρονικό περιοδικό "Ο Αναγνώστης", η εφημερίδα "Ελευθερία" και άλλα. Βιβλία της έχουν μπει στη βραχεία λίστα του Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου, ενώ το βιβλίο της "Ο κύριος Μπου" έχει τιμηθεί με το Βραβείο Εικονογράφησης του ίδιου φορέα.
Πάπισσα Ιωάννα


Wednesday, January 24, 2018

Οτέσα Μόσφεγκ, “Αϊλίν”

Οι διαλυμένες αμερικάνικες οικογένειες και τα τραύματα που αφήνουν. Η ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα που δεν δείχνει τι θα επακολουθήσει, αλλά κάποια στιγμή ξεσπά η καταιγίδα, ο φόνος και η φυγή.


Ottessa Moshfegh
Eileen
Νέα Υόρκη -2015
Οτέσα Μόσφεγκ
“Αϊλίν”
μετ. Α. Μαντόγλου
εκδόσεις Ψυχογιός -2017


Βρέθηκε στη βραχεία λίστα των Booker. Κι από εκεί έφτιαξα μια σειρά έργων, την οποία εγώ οργάνωσα, με έναν πολύ προσωπικό τρόπο. Είναι έργα που έχουν ως τίτλο ένα γυναικείο όνομα κι αυτό αποτέλεσε στο μυαλό μου ένα αντισυμβατικό κριτήριο επιλογής.


Η ηρωίδα ονομάζεται Eileen Dunlop. Είναι είκοσι τεσσάρων ετών όταν διαδραματίζονται τα γεγονότα, το 1964. Τώρα, πολλά χρόνια μετά, θυμάται την εβδομάδα εκείνη πριν εξαφανιστεί από το σπίτι. Μια από τις δύο κόρες του πατέρα της, υφίσταται τον μέθυσο χαρακτήρα του. Την ίδια ώρα εργάζεται γραμματέας σ’ ένα άσυλο ανηλίκων. Παρά την ασημαντότητά της ποθεί τον όμορφο φύλακα Ράντι. Επομένως, η ζωή της μοιάζει μίζερη, καταπιεσμένη, ασφυκτική… ώσπου βρίσκει νόημα στη νέα διευθύντρια εκπαίδευσης του ασύλου, τη Ρεμπέκα, η οποία είναι ανεξάρτητη, κομψή, αεράτη, δυναμική.

Παρένθεση: πόσα αδιέξοδα βρίσκονται στην αρχή ενός μυθιστορήματος; Αυτό το προσωπικό ή κοινωνικό αδιέξοδο, που πνίγει πολλούς, τους κάνει παράλληλα να καταφύγουν στη λευκή σελίδα. Ειδικά η αμερικάνικη λογοτεχνία έχει να επιδείξει πολλά τέτοια τραύματα, ίσως σε αντίθεση με το χαζοχαρούμενο λαμπερό χολιγουντιανό πρότυπο: από τον Philip Roth έως την Gillian Flynn κι από μικρούς μέχρι μεγάλους συγγραφείς, μια σκληρή συνθήκη σύγκρουσης μεταξύ των προσωπικών θέλω και των κοινωνικών συνθηκών γίνεται η βάση μιας αποσυμπιεστικής μυθοπλασίας. Ακόμα περισσότερο το βιβλίο αντανακλά ένα μεγάλο μέρος των αμερικάνικων οικογενειών, οι οποίες έχουν χάσει τη συνοχή τους. Δεν ενδιαφέρονται γι’ αυτό που λέμε “εστία”, ζουν ατομοκεντρικά, αδιάφορα, χωρίς το σπιτικό να αποτελεί χώρο συλλογικότητας, στοργής και συγγενικής αλληλεγγύης. Κι η Eileen και η Ρεμπέκα ζουν σε ένα σπίτι βρόμικο, αφιλόξενο, χωρίς ουσιαστικά οικογένεια, χωρίς οι ίδιες να ενδιαφέρονται για το νοικοκυριό και την οργάνωση του προσωπικού τους χώρου.

Όλα αυτά δημιουργούν την ανάγκη για σύγκρουση με όλο αυτό το περιβάλλον. Η Eileen θέλει να σκοτώσει τον πατέρα της, να απεξαρτηθεί απ’ τη μίζερη ζωή, να κάνει ένα κακό που θ’ αλλάξει τη βαλτωμένη ζωή της. Ενώ η Ρεμπέκα επιθυμεί να ταράξει τα λιμνάζοντα νερά του ιδρύματος, αλλάζοντας τον εκπαιδευτικό και σωφρονιστικό προσανατολισμό του. Μοιάζει λίγο με την Κάθριν Αν Γουάτσον (Julia Roberts) στην ταινία “Το χαμόγελο της Μόνα Λίζα” (γυρισμένη το 2003), η οποία το 1953 επιχειρεί μια ειρηνική επανάσταση στο καθωσπρέπει κολλέγιο, όπου διδάσκει. Ωστόσο, οι ομοιότητες τελειώνουν εκεί, καθώς η Ρεμπέκα εκφράζει ένα πιο βίαιο πρότυπο αλλαγών.
  

Τελικά άξιζε η ανάγνωση. Όχι μόνο το στήσιμο της υπόθεσης που κλιμακωνόταν σταδιακά. Όχι μόνο η εξαιρετική απόδοση των χαρακτήρων: η πρωταγωνίστρια που εισπράττει ένα μίζερο περιβάλλον, μια διαλυμένη οικογένεια, μια αδιέξοδη ζωή. Ο πατέρας της που όλη μέρα πίνει, που δεν έχει άλλη ζωή παρά αυτή, που αδιαφορεί για την κόρη του. Κι η Ρεμπέκα που ίσως είναι η πιο αδύναμη αφηγηματικά. Άξιζε την ανάγνωση γιατί η καταιγίδα που υπέφωσκε ξέσπασε, αλλά όχι όπως την περιμέναμε. Που σιγόβραζε ειδικά σε παραλληλισμούς με κρατούμενους και στην ανάγκη να ξεσκεπαστεί μια ενδοοικογενειακή τραγωδία. Κι εκεί –επίτηδες χωρίς σαφή αίτια- η Eileen αρπάζει το όπλο και, χωρίς να σκοτώσει, το σκάει από τη φυλακή που εργάζεται και από τη “φυλακή” όπου ζει.


> Η Οτέσα Μόσφεγκ είναι συγγραφέας από τη Νέα Αγγλία. Διηγήματά της έχουν εκδοθεί στα λογοτεχνικά περιοδικά Paris Review, New Yorker και Granta, και έχουν τιμηθεί με τα βραβεία Pushcart, O. Henry και Plimpton Discovery. Το πρώτο της μυθιστόρημα, "Αϊλίν", προτάθηκε για το βραβείο National Book Critics Circle, κέρδισε το βραβείο PEN/Hemingway για πρωτοεμφανιζόμενο μυθιστόρημα και συμπεριλήφθηκε στη βραχεία λίστα για το βραβείο Man Booker 2016.

In2life, 31.10.2017 

Πάπισσα Ιωάννα

Friday, January 19, 2018

Εσκόλ Νεβό, “Τρεις όροφοι”

Οι άνθρωποι είμαστε δεμένοι στους ορόφους της ψυχής μας. Κάθε όροφος κι ένα λάθος. Κάθε όροφος και μια Freudian μονομανία. Και γι’ αυτό κάνουμε λάθη. Με καλές προθέσεις, αλλά με λάθος δυνατότητες.


אשכול נבו‎‎
שלוש קומות
2015
Εσκόλ Νεβό
“Τρεις όροφοι”
μετ. Λ. Μιζάν
εκδόσεις Καστανιώτη -2017


Μια ιστορία αλήθειας και κλείνει το τραύμα (MC Yinka):
Ισραηλινή λογοτεχνία. Αποκαλύψεις συνεχείς σε μια χώρα που πολεμά με το παρελθόν και με το παρόν της. Με αντιαραβικά αισθήματα και με εκκλήσεις ειρήνης. Με μια σύγχρονη όψη που βαριανασαίνει μέσα στην καυτή έρημο.

Τα κακά τα κείμενα / Τη δική μου τη φθορά / Τα ψευτοπαλίκαρα (MC Yinka):
Σκληρό βιβλίο. Απ’ την αρχή. Σκληρό κι ανελέητο που δεν συνάδει με χαλαρές αναγνώσεις κι entertainment reading. Ο Arnon Levanoni χάνει τα μυαλά του, όταν υποψιάζεται ότι η γηραιός γείτονας Herman πείραξε την μικρή κόρη του Ofri. Η αστυνομία, μια ψυχολόγος, η γυναίκα του Ayelet διαβεβαιώνουν ότι δεν έγινε κάτι επιλήψιμο. Αυτός όμως ψυχαναγκαστικά πιστεύει ότι η normal ζωή της κόρης του διασαλεύτηκε από τότε.

Σκληρό όχι μόνο εξαιτίας της εικαζόμενης σεξουαλικής παρενόχλησης –που μπορεί και να μην έγινε ποτέ. Σκληρό μυθιστόρημα επειδή ο Arnon ζει με τους εφιάλτες του και τις αυτοενοχές του. Βαρύ επειδή ο Arnon συγκρούεται με τους γύρω του (επιτίθεται μάλιστα στον Herman) και τα σπάει με τη γυναίκα του. Ζούμε μέσα από τα μάτια του. Κι αυτό μας κάνει να τον συμπαθούμε όσο κι αν βλέπουμε την εμμονή να γίνεται ανισορροπία. Να γίνεται μονομανία και επιθετικότητα. Αγγίζουμε την τραγικότητα ως όρο του αδιεξόδου του. Σταδιακά το βάρος μεταφέρεται στην εγγονή του Herman, που ποθεί τον Arnon και θέλει να της πάρει την παρθενιά. Κι έπειτα τον απειλεί να το πει στη γυναίκα του. Η σκληρότητα της αρχής ξεθυμαίνει κάπως…

Αυτό συνέβαινε στον πρώτο όροφο. Στο πρώτο δηλαδή επεισόδιο ενός σπονδυλωτού μυθιστορήματος, που εκτυλίσσεται σε μια τριώροφη πολυκατοικία του Ισραήλ. Στον δεύτερο όροφο μένει η Hani Doron. Με άντρα που λείπει συνεχώς σε ταξίδια και με δύο παιδιά. Και η επιστολή της στη φίλη της Neta αποσκοπεί στο να αναδείξει το πρόβλημα που προέκυψε όταν εμφανίστηκε ο κυνηγημένος απ’ τους οφειλέτες του κουνιάδος της Ebiatar. Με τον οποίο μάλιστα ο άντρας της Ashaf δεν μιλά για είκοσι χρόνια. Και τώρα ζητά καταφύγιο. Κι αυτή η αλλαγή φέρνει ανανέωση στο μυαλό της Hani. Συν μια συνεύρεση που έρχεται ν’ αερίσει τη σκουριασμένη της σκέψη.

Σκληρή είναι κι η τρίτη ιστορία, με κέντρο τον τρίτο όροφο όπου ζει η χήρα δικαστίνα Dvora Endelman. Μιλάει στον πεθαμένο άντρα της Michael για τον πόνο της μάνας που αναγκάστηκε να χάσει τον γιο της Adar. Να τον χάσει όταν αυτός αποφάσισε να φύγει στο παρελθόν απ’ το σπίτι για να γλιτώσει απ’ την ασφυκτική ανατροφή των δύο γονέων του. Ο Michael δεν τον συγχώρησε ποτέ κι ο Adar δεν επιζήτησε ποτέ να ξαναδεί ούτε τη μάνα του. Και τώρα που έγινε ο ίδιος πατέρας κάνει μικρές υποχωρήσεις για να ξανασμίξει με την Dvora.

Κοινό σημείο και των τριών ιστοριών είναι τα ψυχολογικά προβλήματα των πρωταγωνιστών. Και μάλιστα η καταφυγή σε ψυχολόγο φαντάζει και στα τρία μια κάποια λύσις… Τα προβλήματα των ηρώων προκύπτουν απ’ τις σχέσεις τους με τους ανθρώπους. Και με τον εαυτό τους. Με τα διλήμματα που όλοι αντιμετωπίζουμε, οδηγημένα βέβαια σ’ ένα ακραίο επίπεδο τραγικότητας. Με την οικογενειακή ζωή που πέφτει πάνω στα παγόβουνα των παρεξηγήσεων και των νευρώσεων των μελών της.

Κοινό σημείο η απεύθυνση σε κάποιον με μορφή συζήτησης, επιστολής ή μηνυμάτων στον τηλεφωνητή. Αυτή η επιλογή σημαίνει εξομολόγηση. Την ανάγκη του ανθρώπου να εκμυστηρευτεί όσα κλωθογυρίζουν στο μυαλό του. Όσα τον βαραίνουν, κλονίζουν την καθημερινότητα και διασαλεύουν τη ζωή του.

Το μυαλό μου ν’ ανοίξει να δώσει τροφή στην πένα (MC Yinka):
Το σπονδυλωτό αυτό μυθιστόρημα έχει εξαιρετικές στιγμές κορύφωσης. Ειδικά η πρώτη κι η δεύτερη ιστορία αφορούν ανθρώπους που έκαναν λάθη, από αγνές προθέσεις. Ανθρώπους σαν εμάς που πίστεψαν σ’ αυτό που έκαναν, αν και αυτό αποδείχτηκε λάθος. Αποδείχτηκε ότι κατέστρεψε σχέσεις και δεσμούς.

Κι ακόμα περισσότερο εκπληκτικό είναι ότι το μυθιστόρημα διαρθρώνεται πάνω στο τριμερές σχήμα της ψυχής κατά τον Freud. Ο πρώτος όροφος αντιστοιχεί στο id, που περιλαμβάνει τις παρορμήσεις και τα πάθη. Το ένστικτο που λειτουργεί ζωικά. Ο δεύτερος όροφος αντιστοιχεί στο ego, που βρίσκει τομές μεταξύ των θέλω και των πρέπει. Στον τρίτο όροφο αντιστοιχεί το superego, που απαιτεί αυτοπειθαρχία κι εμμονή στις επιπτώσεις των πράξεών μας μέσα στην κοινωνία. Οι άνθρωποι του Eshkol Nevo λειτουργούν απόλυτα φυσιολογικά. Αλλά επειδή υπερισχύει το ένα απ’ τα τρία μέρη, διαπράττουν οικτρά λάθη. Amazing reading.

> Ο Εσκόλ Νεβό γεννήθηκε στην Ιερουσαλήμ το 1971. Σπούδασε κειμενογράφος στη Σχολή Τίρζα Γκρανότ και ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ. Σήμερα διευθύνει τη μεγαλύτερη ιδιωτική σχολή δημιουργικής γραφής στο Ισραήλ και θεωρείται ο μέντορας πολλών νέων ανερχόμενων συγγραφέων. Έχει εκδώσει μυθιστορήματα, συλλογές διηγημάτων και αφηγήματα. Ο ίδιος είναι ιδιαιτέρως αγαπητός στους αναγνώστες και όλα του τα βιβλία έχουν συμπεριληφθεί στις λίστες των ευπώλητων τίτλων. Το έργο του έχει μεταφραστεί σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες. Το μυθιστόρημα Τρεις όροφοι (2015) είναι το τελευταίο του βιβλίο και το πρώτο που μεταφράζεται στην ελληνική γλώσσα. Τα υπόλοιπα έργα του: Ο Τσίμερ στο Γκιβατάιμ (2001), Εγχειρίδιο γι’ αυτούς που χώρισαν πρόσφατα (2002), Τέσσερα σπίτια και νοσταλγία (2004), Ευχές Παγκοσμίου Κυπέλλου (2007), Ο μπαμπάς της Αμαλίας ταξιδεύει στην Αυστραλία (2010), Άγνωστος τόπος (2011), Το τελευταίο τελετουργικό λουτρό στη Σιβηρία (2013).

In2life, 14/11/2017 

Πάπισσα Ιωάννα

Sunday, January 14, 2018

Κοσμάς Χαρπαντίδης, “Το άκυρο αύριο”

Βουλγαρική κατοχή της Ανατολικής Μακεδονίας, Γερμανική μπότα, Εθνικιστές αντάρτες, αντικομουνισμός, θρησκοληψία, μεταπολεμική Ελλάδα, ακροδεξιά αναγέννηση, ρατσισμός, αίμα… τα υλικά για τη συνταγή είναι εδώ, να δούμε την εκτέλεση.



Κοσμάς Χαρπαντίδης
“Το άκυρο αύριο”
εκδόσεις Πόλις
2017
 


Μια ιστορία αλήθειας και κλείνει το τραύμα (MC Yinka):
Γιατί το διάλεξα; Επειδή μου το έστειλαν οι εκδόσεις Πόλις… Και μια πολύ ωραία αφιέρωση από τον συγγραφέα… Μερικές φορές δυο τέτοιες κινήσεις κερδίζουν.

Τα κακά τα κείμενα / Τη δική μου τη φθορά / Τα ψευτοπαλίκαρα (MC Yinka):
 Πόση σχέση έχει ο πραγματικός Γιώργος Ζορμπάς με τον μυθιστορηματικό Αλέξη Ζορμπά, πόση ο Ισμαήλ με τον γαλανακικό Ισμαήλ Φερίκ πασά; Πόση τώρα ο Πρόδρομος Αρσλάνογλου με τον ιστορικό Αντών Τσαούς;

Ο αρνητικός ήρωας του Χαρπαντίδη αφορμάται βέβαια από τον ανατολικομακεδόνα εθνικιστή της δεκαετίας του ’40. Αλλά δεν ταυτίζεται ούτε αντιγράφει το ιστορικό alter ego του. Σε κάποια σημεία μάλιστα συνυπάρχουν μέσα στο μυθιστόρημα, αν και το μυαλό όποιων ξέρουν την Ιστορία της βουλγαρογερμανικής κατάκτησης της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης τα δύο πρόσωπα αντανακλώνται αμοιβαία. Ο Αρσλάνογλου είχε στήσει το αντάρτικό του στα βουνά γύρω από τη Μικρόπολη (Δράμα). Και ξιφουλκούσε με αιματηρή βία εναντίον των Βουλγάρων (θετική δράση στο πλαίσιο της Αντίστασης). Αλλά και εναντίον των Αριστερών (Εμφύλια διαμάχη που συνεχίστηκε το 1946-1949). Και αργότερα, όταν εκλεγόταν δήμαρχος για τρεις δεκαετίες, μέχρι το 1982 όταν εξαφανίστηκε μυστηριωδώς.

Την ιστορία του τη γράφει η Αθηνά Παγκρατίδη, κόρη του γραμματέα του Παγκράτη Παγκρατίδη. Ο οποίος κάποια στιγμή απομακρύνθηκε από το περιβάλλον του Αρσλάνογλου. Έτσι, με συνεχή πηγαινέλα το μυθιστόρημα στήνει γρήγορες σκηνές από το 1941 μέχρι το 2011. Εβδομήντα χρόνια εθνικιστικής βίας, που συνεχίστηκε και μετά τον θάνατο του αιμοβόρου ανταρτάρχη. Καθώς κληροδοτήθηκε στην ακροδεξιά οργάνωση “Σπαρτιατική Λάβρυς” τόσο η έφεση στη βία όσο και η εθνικιστική προς τους μετανάστες επιθετικότητα. Κι ο Αρσλάνογλου γίνεται σύμβολο, ηρωικός θρύλος, αντικείμενο εκμετάλλευσης από εκκλησιαστικούς κύκλους που θέλουν την αγιοποίησή του. Ευτυχώς η επίσημη Εκκλησία ανθίσταται), λάβαρο μιας ακραίας νοοτροπίας που περίμενε στο χώμα να ξανακαρπίσει.

Ορισμένα σημεία του μυθιστορήματος είναι αρκούντως καίρια σαν μικρά διηγήματα. Το νόημά τους αποστάζεται μέσα στην αυτοτέλειά τους. Και δυο-τρεις σελίδες δίνουν το στίγμα της εποχής και της αφήγησης. Γενικότερα, η ιστορία του Αρσλάνογλου δείχνει πώς συγχέονται πατριωτισμός και εθνικισμός. Ορθοφροσύνη και αντικομουνισμός. Πίστη στον εαυτό και στα όπλα. Ελληνικός τσαμπουκάς και πείσμα, τόλμη και ξεροκεφαλιά. Ντομπροσύνη και απατεωνιά, θρησκευτικότητα και θρησκοληψία…

Από την άλλη, το κείμενο πάσχει ως λογοτεχνικό σύμπαν, αφού αποτελείται από πολλές ψηφίδες οι οποίες δεν ενώνονται σε ένα καλοδεμένο σύνολο. Πολλά επεισόδια του τότε (δεκαετία 1940) και του ύστερα (1950, έπειτα το 1982, άλλα αργότερα και σήμερα): αλλά όλα αυτά δεν δένουν σε ένα αλληλοσυμπληρούμενο κείμενο, όπου όλα συνδέονται σε ένα εντελεχές σύνολο. Στην ουσία πρόκειται για πολλά συρραμμένα επεισόδια: η μόνη κορύφωση που έχουν είναι η αποκάλυψη των ποικίλων φαινομένων που εξηγούν τα παρουσιαζόμενα ως θαύματα του Πρόδρομου Αρσλάνογλου.

Και τέλος τα πρόσωπα, εκτός από τον κεντρικό “ήρωα”, που σκιαγραφείται εκτενώς και ποικιλοτρόπως, είναι απόντα. Η αφηγήτρια, πλην δυο πινελιών, είναι αόρατη, η σχέση της με τον πατέρα της επιδερμικά δοσμένη. Το γιατί ο πατέρας της έφυγε από τον κύκλο του Αρσλάνογλου αδιευκρίνιστος και αβαρύς. Οι άλλοι από τις θεούσες υποστηρίκτριές του έως τον Λάμπρο που σχετιζόταν με την Αθηνά αλλά στο τέλος κόλλησε στη “Σπαρτιατική Λάβρυ” κι από τον αντίπαλο Πετρόπουλο ως τον Υπουργό είναι κομπάρσοι, φτηνοί και άχρωμοι, σε ένα μη-μυθιστορηματικό σκηνικό.


Το μυαλό μου ν’ ανοίξει να δώσει τροφή στην πένα (MC Yinka):
Είδα μια καλή ιδέα, μια ιδέα στηριγμένη στην Ιστορία και σε έναν θρύλο της περιοχής, θρύλο που έχει σωρεύσει πολλά μυθεύματα γύρω του. Αλλά η μυθιστορηματική της πραγμάτωση κόλλησε στον χειρισμό της υπόθεσης και των προσώπων.

Πάπισσα Ιωάννα